اسامی رنگها در فرهنگ بلوچ وبلوچستان

 بلوچ زندگیش کاملا با طبیعت عجین شده وبرای بهبود زندگی خویش از طبیعت هم الهام گرفته وبا توجه به اینکه روزگار هم  رو به رشد وترقی است بازهم بلوچ تحت تاثیر جوامع پیشرفتهخ قرار نگرفته وسنت های خویش را با فرهنگ اصل آریایی اشت حفظ کرده است .

 رنگ یکی از فرهنگ بلوچ است که هنوز این فرهنگ پررنگ ودارای جلوه خاص و ویژه ای است.

 چون از رنگ در فرهنگ بلوچ می خواهم مطالبی رو حضور تون عرض کنم ابتدا از نام واسامی رنگ ها در زبان وفرهنگ بلوچ صحبت خواهم کرد .

نام رنگ ها بین بلوچ ها  بغیر از اسامی است که در سایر فرهنگ وزبانها دیده میشود.

اسامی رنگها  بدین شرح هستند:
اسپیت

سیاه اسم

کلش

زرد

شونز

نیل

پسته ای

سُهر

ناسی

پُرَک رنگ

سبز.....

 اصطلاح دیگری که به آن می توان اشاره کرد رنگ می باشد؛ عبارت رنگ زمانی بکارمی رود که درختان خرما ازحالت سبز رنگ به رنگهایی نظیر قرمز وزرد تبدیل شوند به این مرحله کشاورزان ونخل کاران مچ رنگ یا مُک رنگ می گویند.

رنگ همواره در فرهنگ بلوچ وبلوچستان جایگاه خاصی داشته و هر رنگی خودش زبان گویایی ناگفته هایی است که فقط با زبان رمز واشاره سخن می گویند.

رنگ حتی  موقعیت زن یامرد بلوچ را نشان می دهد.

 رنگ سیاه برای زنان بیوه ومطلقه ودخترانی که هنوز ازدواج نکرده اند برای لباس این زنان استفاده می شده است.

وقدیم الایام معمول براین بوده که مردان بلوچ همیشه ایام لباس سفید به تن کرده اند حتی در هنگام عزا وغم از دست دادن عزیزان خویش لباس سفید را از تن بیرون نمی کرده اند.

نه تنها در لباس حتی در مکان ها ومحل های زندگی رنگ نقش بسزایی در زندگی بلوچ دارد.

 از منزل و کاشانه بلوچ حتی اگر خانه بلوچ کپر یا سیاه چادر باشد اثار رنگ را می توان دید ودر مکان مقدستر همانند مساجد نیز رنگ ها جایگاه خاصی دارند.

چون بحث از رنگ وانواع رنگ شد به این نکته هم اشاره کنم که بلوچ ها صنعت رنگرزی را به شیوه قدیم وسنتی از اجداد خویش به ارث برده وبا ترکیب رنگها نقوش مختلفی را برای دیدگان مشاهده کنندگان به ارمغان گذاشته اند.

رنگ کردن پشم و نخ ها که معمولا در بافت قالی و سوزندوزی بلوچی استفاده شده کاملا به صورت سنتی بوده ودر حال حاضر نیزاین صنعت در روستاهای بلوچستان رونق وجایگاه خاصی را دارد.

خوراک های بلوچی

وَراک

وراک در اصل همان واژه خوراکی فارسی است که در زبان بلوچی "وراک" تلفظ میشه.

وراک ها  انواع مختلفی دارند که در هرمنطقه دربلوچستان بنا بر شرایط آب وهوایی واقلیمی ذائقه های خاصی دارند.

خوارک یا به زبان بلوچی وراک  اسامی خاصی دیگری دارند.

هَتوک Hatok

وادآپ WADAP

نارُشت NAROSHT

هتوک در منطقه سرحد بلوچستان وقسمتی از مکران وبخشهایی از مناطق بلوچ نشین زابل.

وادآپ در منطقه سراوان سیب سوران وزابلی.

نارشت درمنطقه چابهارو کنارک و قسمتی از سرباز .

تنوع غذایی بین مردم بلوچ نسبت به سایر اقوام ایرانی خیلی زیاد می باشد.

 مناطقی که سردسیر می باشد با مناطقی که که گرم سیر می باشد غذاها باهم متفاوت هستند، همچنین مناطقی که کوهستانی است با مناطقی که مردم کشت وزرع دارند وهمچنین مناطقی که ساحل نشین هستند غذاهایشان باهم فرق دارند.

پس با این وجود معلوم شد که بلوچ ها داری تنوع غذایی هستند وبا متنوع بودن غذا مسلما چاشنی ها یی که درغذا استفاده میشود بازهم با هم فرق دارند.

ازطرفی چون بلوچ ها با زندگی طبیعی انس بیشتری دارند معمولا غذایی سنتی منحصر به فرد خودشان رادارند.

غذاهایی که از سبزیجات، انواع گوشت وماهی های دریایی و رودخانه ای تهیه ونوش جان می کنند  اهمیت ویژه ای به غذاهای بلوچ می دهند.

دراین قسمت ابتدا به غذاهای فصلی بلوچستان درهرمنطقه اشاره خواهم کرد.

درفصل بهار

کاهوک : یک نوع خوراکی است که از سبزی های فصل بهار تهیه می شه ودراین نوع غذا که به آن کاهوک می گوییم بیشتر اناردانه مخصوص بلووچستان وفلفل قرمز که معمولا خیلی تند است استفاده می شود.

راب:" راب" وبلیڑی به یک اسم ،گیاهی است که در کوهستان فصل بهار می روید وبوی تندی دارد ومردم بلوچ با آن خوراک  درست کرده وتناول می کنند.

فصل تابستان

هنار آپ: نام دیگر هنار آپ ،کورک آپ می باشد که در منطقه سراوان با آن کورک آپ ودر سایر منطقه بلوچستان به آن هنار آپ گفته می شود.

 این غذا از میوه نارس ومعمولا از انار ترش تهیه میشه ود رفصل تابستان استفاده می شود.

زیرگ آپ: زیرگ آپ هما  خوراک زیره  است که در فصل تابستان درست می کنند و می خوردند زیرگ  بلوچستان جدا از زیره کرمانی است که معمولا مردم بلوچستان خودشان کاشته واستفاده می کرده اند.

گواتگ آپ: گواتگ به زبان بلوچی همان شوید فارسی است  بلوچها معمولا از بذر (تخم) شوید که به آن گواتگ می گویند خورش درست می کنند ونان لواش ویا نانی که با تاوه(تین) می پزند ویلوچ به آن تین موش می گویند  ریز کرده وبا گواتگ آپ  می خورند.

زمستان

 گون آپ: گون درخت بنه است که درمناطق سرد بلوچستان همچون زاهدان ،خاش ودامنه تفتان،کوه بیرگ سراوان وآهوران نیکشهر رشد ونمو می کند . زنان بلوچ از میوه درخت بنه  غذایی درست می کنند که به آن گون آپ یا گونِ هتوک گفته میشود. این غذا چون خاصیت بسیار گرمی دارد مدر فصل سرما خورده می شود.

 

بعضی از غذاهایی که در همه فصل سال استفاده میشود به چند نوع از این غذاها هم اشاره می کنم:

شیلانچ آپ یا حُروت :کشک در زبان بلوچی هم شیلانچ وهم حروت گفته میشود، شیلانچ غذای اصلی مردم بلوچ است  خواه دامدار باشه یا کشاورز.

بانلکین آپ: بانکلینک به فارسی باقلی یا باقلا ست، مردم بلوچ باقلا را به چندین نوع استفاده کرده ومی خوردند، زمانی که فصل باقلاباشد معمولا باقلای نارس را با پلو طبخ کرده ومی خوردند این نوع غذا شبیه لوبیا پلوست است. مرحله بعدی زمانی که باقلا رسید بازه به انواعی مختلفی پخت میشود که نمونه هایی از آن عبارتند از، برنج سمبوسه که باقلای تازه را پوست کرده وبا برنج می پزند، "پونٹ"

"پونٹ" غذایی کاملا بلوچی است که مختص بلوچ هاست وهیچ جایی یافت نمیشود، این نوع غذا از باقلای تازه به همراه پوست ودانه آن پخته می شود.

کرو آپ" کرو آپ یا هتوکِ کرو ،کرو نخود سبز محلی است که درمنطقه بلوچستان کاشت میشده ومیشود. معمولا کرو را با برنج می پزند ونوش جان می کنند.

پلپل آپ : پلپل آپ یا پلپلِ وآد آپ غذایی است بسیار تند چون مواد اصلی آن از فلفل تند وتیز تهیه می شود معمولا پلپل آپ هم از فلفل تازه وهم با فلفل خشک درست میشود.

هتوکِ کدو: کدوی که دربلوچستان استفاده میشه وازآن خوراک درست می کنند کاملا مخصوص بلوچستان می باشد وبا کدوی زرد قلقلی که در سایر مناطق ایران کاشت می شود فرق دارد. زنان کدبانوی بلوچ کدوی بلوچی را هم با گوجه  وهک خوراک دیگری با کدو وباقلا درست می کنند.

هتوکِ توری: توری سبری است شبیه کدو که درزمان خشک شدن زبر وخشن می شه واز آن بجای سیم ظرفشویی وبعضا بجای لیف حمام استفاده میشود. این نوع سبزی ازتیره کدو حلوایی است این سبزی هم همانند کدوی محلی استفاده میشود.

بینڈا : بینڈا یا تلفظ دیگر آن بینڈی همان بامیه مشهوری است که از سرزمین هندوستان در بلوچستان راه پیدا کرده .

هتوک گوهار: گوهار نوعی سبری است که شبیه ماک زیر می باشد معمولا  به دو صورت با برنج وبه صورت خورش طبخ میشه.

بٹ ماش:  بٹ ماش برنج کته با ماش می باشد که بیشتر درمناطق دشتیاری چابهار وکنارک استفاده میشود.

بٹ تباهگ: تباهگ نوعی گوشت خشکی است که با شرایط ودستور خاصی درست میشود تباهگ هم با برنج وهم به صورت خورش با عدس طبخ میشود.