حدیث گهربارپیامبراسلام صلی الله وعلیه واله وسلم

 

بلوچی :

اسلامءِمزن شانین پیگمبر، مهتر محمدمصطفی(ص) پرمائیشءَ کنت: مسلمان هما کس اِنت که ایدگه مسلمان چه آییءِ دستءُ زبانءَ تاوانءُ آزار مه گندایت. 

 

پشتو ژبه:د اسلام ګران پیغمبر حضرت محمد مصطفی (ص )فرمایی :

مسلمان هغه دې چې له لاس او ژبې یې بل مسلمان ته تاوان او ازار ونه رسی .

 

 فارسی:

 مسلمان کسی است که مسلمانان دیگر ازدست وزبانش ضرر وآزار نبینند.

ترجمه ازپشتو به بلوچی وپارسی محمدرحیم بلوچ ابتری ایرانشهر

حکمتءِ بسم اللّه الرحمن الرحيم

                       

شه حکمت بسم اللّه الرحمن الرحيم سرورءِ دو عالم ،رسول  پاک (ص) فرمایشءَ کنت:  «هرچیزءِ کلیتءُ چابیءِ داریت دزنمازءُ وضوءِ کلیتءُ چابی  بسم اللّه الرحمن الرحيم اِنت».

 دعایۓ که گون بسم اللّه الرحمن الرحيم ءَ شروعءُ بنگیج ببیت آدعا ردَءَنه بیت

دگه جاگهۓ واجه فرمایشءَ کنت: هر كسۓ گون ستکءُ  يکين بسم اللّه الرحمن الرحيم ءَ بوان اِیت کوهان هم گون آییءَ تسبیحءَ کن اَنت بِلّی که  آمردم کوهانی تسبیحءَ مه اشکنت

اللهءِ رسول (ص) فرمایشءَ کنت :«هرکس شپءَ وپت وابءِ درگتءَ  بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ ءَ بگوشیت پاکین الله وتی پرشتگءُملکان حکمءَ کنت ، تا سباه په همااندازه که اِی نپس کشگ اِنت آییءِ نپسانی اندازه ها ثوابءُ نیکی حساب کنگ به بیت ».

رجانک  کنوک چه پارسی په بلوچی

محمدرحیم بلوچ ابتری

 

 

 

مُــــد

                  

دردانگین براس ءُگُهاران  مروچگین دورءُ زمانگءَ هرکس دلمانگ اِنت یک دابے  زندگی به کنت که چه ایدگه مردمان آییءِ پچءُ پوشاک آییءِ وردءُ وراک ،لوگءُ دوارءِ ازبابءُ وسایل  یاهرچیزءِ که داریت تمنایی همیش اِنت که، چه ایدگه مردمان شرترءُ گهتر بیت .په همےءِ خاطرا اِ ے  دابین مردم وتی زندگی‏ءَ آرامشءُ راحتیءَ نه داراَنت اگرچه  په زاهرءَ گهتر ئن زندگی ءَ داشته بینت .

هنچوش هم بازئن مردم وتی ظاهری حالتءَیک دابۓکن اَنت که ایدگه  مردم حیرانءُ هبکه بینت .اگن جستءُ سوجش کن اِت که چیا ای کارءَ کنگ اِت؟؟!!!

 هما دما ن ترا جوابءَ دینت که مُد اِنت.

مد چی اِنت دوستان مد چیا گوشنت ای سوال اول سرا مئی ذهنءُ هیالءَ کیئت ؟؟؟

مد اشنت که مردم یک نفریئَ که آییءَ وتی الگو ءُ نمونه بزانت آئیِ سرجمین کردارءُ عملان وتی زندگیءَ بیاریت .  یک هنچوشین  وهد ے  آتکه بروانءِ کوتاه کنگ  په مردینان ،یا بُروانانی تراشک په جنینان  اِ ے مُد حساب کنگءَ بیت  .نون ما مسلمانان بارئن مدءِ باروا چی دارئن ؟؟؟

دوستان مد ءُ مدل ءُ نمونهءُ سرگال کرآن پاکءَ هم یهتگ سوره مبارکه احزاب، آيه ۲۱الله جل جلاله چوش فرمایشءَ کنت :

لَقَدْ كانَ لَكُمْ فى رَسولِ اللّه ِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُو اللّه َ وَ الْيَوْمَ الاْخِرَ وَ ذَكَرَ اللّه َ كَثيرا **بی گمان رسول الله شما جوانین الگونمونه( مد)ءُ مــُدل اِنت ، په  هماوانی  كه خدایءِ رحمت ءُ کیامتءِروچءَاميت وارنت ءُ خدا را باز ياتءَ كن اَنت.

دگه جاگهۓ واجه نبی صلی اللهءُ علیه وآله وصحبه وسلمءِ درئن گپتاراِنت: هرکس دنیایءِ تها هردابءُ  ڈ ولءَ زندگی بکنت کیامتءَ هم گون هما  گلّءُ گروهان چست کنگءُمحشورکنگءَ بیت.اگن مسیحی یا جهودی رسمءُ رهنبد خدانکرده مسلمانءِ زندگیءَ ببیت همایانی  رمبءُگروهان حشرءُ نشرکنگ ءَ بیت اِنت .

 نون بائد اِنت یک مومنءُ مسلمان  پکّا بزانت که که اللهءِ نبی (ص)  په ما چه مدلءُ مـُدانءَ مالوم کتگ اَنت ؟

 

بلوچی نبشتانکءِ باروا هم وتی جوانین سوجءُ رهشونیءَ پیش کن اِت شمئی منت وارءَ بان

زندگی نامه اقبال لاهوری رحمة الله بزبان پشتو

 

د ختیځ شاعر علامه محمد اقبال

                                                                                                                             

 ډاکتر محمد اقبال   د 1294 ق د ذي القعدې دمیاشتې په درېيمه د 1877م دنومبر په نهمه د جمعې د ورځې د سهار په څلوروبجو نړۍ ته سترګې پرانیستي او  1938م داپریل په 12مه دپنجشنبې دورځې دسهار په پنځو بجووفات شوی .
دنوموړي پلار نورمحمد او نیکه یې محمد رفیق نومیده غورنیکونه یې دکشمیر دبرهمنانو د( سروی ) له قبیلې څخه و چې په اوه لسمه میلادي پیړۍ کې مسلمانان شوي دي ، داقبال نیکه له خپلو دریو وروڼوسره له کشمیر څخه سیالکوټ ته لیږدیدلی دی سیالکوټ د همالیا دغره په لمنه د پنجاب په شمال لودیځ کې یو ښار دی .
اقبال خپلې زده کړې دسیالکوټ د کشمیریانو کوڅې د حسام الدین په جومات کې له قران کریم څخه پیل کړې ، دی بیا ( سکاچ مشن ) ښوونځي ته ولاړ او لومړنۍ او منځنۍ زده کړې یې هلته سرته ورسولې ، اقبال لا د همدغه ښوونځي شاګرد و چې اول یې په پنجابي او بیایې په په اردو ژبه شعرونه جوړول اوخپل لومړني شعرونه یې دسمون له پاره ( داغ دهلوي ) ته لیږل ، نوموړی په 1895م کې دلاهور په دولتي پوهنځي کې د فلسفې په زده کړه بوخت شو او دلسانس درجه یې واخیستله وروسته په 1899م کې دپنجاب له پوهنتون څخه تر لسانس په پورته درجه فارغ شو .
دعربي ژبې په ازموینه کې یې هم له دغه پوهنتون څخه په اعلی درجه فراغت وموند او دهمدغه پوهنتون د تاریخ او فلسفې داستاد په حیث ومنل شو په دغه مهال یې دشاعرۍ شهرت دهند په نیمه وچه کې خپور شو او په همدغه وخت کې یې د اقتصاد په موضوع کې په اردو ژبه لومړنی تالیف دکتاب په بڼه په 1901م کې چاپ شو .
اقبال په 1905م کې دلوړو زده کړو په نیت لندن ته ولاړ دکیمبرج دپوهنتون د فلسفې په څانګه کې شامل شو په همدې مهال دحقوقو دزده کړې له پاره د ( لینکولیس ان ) په پوهنځي کې هم شامل شو کیمبرج دپوهنتون داخلاقو دفلسفې له څانګې څخه تر فراغت وروسته جرمني ته ولاړ او په 1907م کې د مونیخ په پوهنتون کې یې دخپلې دوکتورا له اثر چې د ( په ایران کې د حکمت پراختیا ) عنوان لاندې و ، دفاع وکړه .
دا کتاب په 1908م کال په لندن کې چاپ شو اود هغه په برکت نوموړي داروپا پ علمي ټولنوکې دختیځ دیو نامتو فیلسوف په حیث وپیژندل شو .
ډاکټر اقبال درې کاله په اروپا کې و دوکالت ازموینه یې هم په لندن کې ورکړه او څو موده یې دکیمبرج په پوهنتون کې دعربي ژبې او ادبیاتو درس هم ورکاوه .
نوموړی په 1908م کې خپل هیواد ته راستون شو دلاهور په دولتي پوهنځي کې دفلسفې استاد شو .
او په شخصي توګه یې د دعوا دوکالت کار هم کاوه ، وروسته یې بیا له استادۍ څخه لاس واخیست او تر 1934م پورې یې وکالت ته دوام ورکړ .
د ډاکټر اقبال دعلمي او ادبي خدمتونو له امله دبرتانوي هند دحکومت له خوا ورته د (سر ) لقب ورکړل شو .
سر ډاکټر اقبال په 1924 م کې د پنجاب د قانون جوړولو دمجلس په غړیتوب انتخاب شو په 1928 م کې یې د رسمي بلنې له مخې مدراس ، میسور ، حیدراباد او علیګړ ته سفرونه وکړل او داسلام په باره کې یې په انګریزۍ ژبه وینا ګانې وکړې ددغو ویناګانو ټولګه په 1930 م کال د دیني فکر ژوندي کول تر عنوان لاندې په لاهور کې چاپ شوه .
نوموړي په همدغه کال په الله اباد کې دمسلم لیګ دحزب په کالنۍ جلسه کې وینا وکړه او د مسلمانانو استقلال یې وغوښت . دا خبره په پا کستاني کړیو کې عامه ده او په همدې اساس ورته دهغه تر مړینې وروسته دبابای پا کستان او باني پا کستان ویل شوی دی

اسامی اعضای خانواده بین مردم بلوچ وبلوچستان

اسامی اعضای خانواده بین مردم بلوچ وبلوچستان

 

مادر: مات، ماس ،امّا ،مامئ،ما،

پدر:پت،پسّ،ابّا،با،بابئ

برادر:برات،براس،برا

خواهر:گُهار،وارک،واهَر

پدربزرگ: پیروک،واجه، مزنِین پت،جاجا

مادربزرگ:بلّوک،بی بی،مزنین مات

مادرشوهر ومادرزن:وسّو،وسوگ، ترو

پدرخانم یاپدرشوهر: وَسِرک،ناکو

عمو ودایی: ناکو

خاله وعمه: ترو

باجناق: هم زامات،هم زاماس .هم زُلپ

جاری: همجرات

خواهرزن وخواهرشوهر: نِشار

برادر زن وبرادر شوهر: وسِر زاک، وسرک زَهت

 

 

باورهای عامیانه درفرهنگ بلوچستان

          باورهای عامیانه درفرهنگ بلوچستان

 قبل از ورود به اصل قضیه ابتدا لازم می دانم تعریف باور رو درفرهنگ واژگان فارسی رو داشته باشم  وبعد از آن به فرهنگ باورهای عامیانه مردم بلوچ در بلوچستان به پردازم . لغت پژوهش شهیر وفقید زبان فارسی مرحوم علامه دهخدا  درخصوص واژه باور می فرمایند  

باور

باور. [ وَ ] (اِ) قبول . تصدیق سخن . (برهان قاطع). گمان میکنم از حرف «بَ» و «آور» بمعنی یقین مرکب است . (یادداشت مؤلف ). مخفف بآور است . (فرهنگ رشیدی ). قبول داشتن . (غیاث اللغات ). و کسانی که به ضم «واو» خوانند خطاست . (آنندراج ). اصل این کلمه از ریشه ٔ ور بمعنی برگزیدن و برتری دادن و گرویدن است . (از فرهنگ ایران باستان پورداود ص 62). و بازشناختن و اعتقاد داشتن نیز معنی میدهد و کلمه ٔ واور پهلوی و باور پارسی از ریشه ٔ «ور» پهلوی اشتقاق یافته است . (از مزدیسنا و ادب پارسی دکتر معین ص 442). استوار. راست . یقین . (برهان قاطع).
- باور بودن ؛ پذیرفته بودن . مورد قبول بودن . مورد اعتقاد بودن . استوار و یقین آمدن :
                  نگه کن که تا چون بود باورم 
                                                                 چو کردارهای تو یاد آورم.

                                                                          فردوسی .

 

- باور داشتن ؛ استوار داشتن . (برهان قاطع). اعتماد کردن به حرف کسی . (از فرهنگ شعوری ج 1 ورق 161). راست داشتن بر گفتار کسی . (فرهنگ اسدی ). اعتبار کردن . (غیاث اللغات ). و رجوع به باور داشتن در جای خود شود.
- | اعتقاد. ایمان . (یادداشت مؤلف  : 
    نیست در فن خودم چون خور شاهان همت 
                                                 بازپرس از سخنم گر تو نداری باور.       

                       خلاق المعانی (از شعوری.)

 

واما باورهای عامیانه فرهنگ بلوچ تقریبا تجربیات بزرگانی هستند که مدتهای طولانی در زندگانی خویش به انها دست یافته اند وازاین باورها بعضی از آنها تاحدودی درست  وبعضی هم برای تعدادی از افراد جامعه صدق می کنند و این باورها هم برای تعداد دیگری هم تحقق یافته نیستند.

 در فرهنگ مردم بلوچ  به این باورها دربعضی نقاط بلوچستان «شرکُ پال»

Sherk o pal  )گفته میشه ، اما با این توصیف هنوز هم درحالی که همه جوامع بشری از تکنیک ورشد علم ودانش بشری بهره مند شده   باز هم این موارد قابل بحث توجه هستند  باز هم دیده میشود که مردم امروزی وحتی تحصیل کردگان نیز به این باورها تاحدودی معتقد وپایبند هستند.

        واما باورهای عامیانه بلوچ  وبقول بعضی از بلوچها شرکُ پال

 

الک(غربال)برسر گذاشتن

اگر کسی مخصوصا دختر بچه ای الک(غربال) رو برسر بذارند معتقدند قد آدم کوتاه میشه به همین علت دختران رو از انجام این کار  بشدت منع می کنند که  الک برسر نذارند تا موجب کوتاهی قدشون نشه و موجب نشه که کسی به خواستگاریش نیاد.

 

افتادن قند در استکان چای

معتقدند اگر قندی در استکان چای بیفتد میهمان میاد

 ردیف شدن استکانها

چنانچه استکانها در یه ردیف قرار گیرد حتما میهمان خواهد آمد

وارونه شدن استکان یالیوان

چنانچه استکان یالیوانی به طرف کسی  طوری قرار بگیره که قسمت بالای آن بطرفش باز بشه معتقدند  کسی با این شخص  جنگ ودعوا خواهدکرد ودهانش باز خواهد شد  

نوشته توسط محمدرحیم بلوچ ابتری