*عـطا شـاد*

اے چتوریں سرگنوک انت پہ کے ءَ ودار بند انت
کسے دامنے نہ کرز ایت اے دلاں کوار بند انت

کہ سرپ انت انشپی تئی گلیں دید ءِ آسمی پل
چشیں دروگ روچ رھمی تئی دزگوھار بند انت

منی اھد ءِ ایردستی تئی وھد ءِ بادشاھی
تئی شپ تھار آجو منی بام سار بند انت

تو چو آزمان ءِ درین ئے من سمین اے زمین ءِ
من ءَ سنکلاں نہ دار انت ترا سھر ءِ ھار بند انت

منی راہ ءِ چیر گیج انت منی واھگانی شہ جو
من ءَ تبد چو پتاے انت من ءَ چو لوار بند انت

اے انار، انارکانی، چو بھشت ءِ ماھکانی
خم ابرو نگاریں، چو شپ نگار بند انت

ادا شاد کے پہ ھوش انت ادا ھر کہ وت شموش انت
منی زند ءِ راہ ءَ چوں اے چـم ھُمـار بنـد انت.

 

*کـورُشـیں گـال*

کارمستر واجــہ ھــارون اھلاکی گِہ (نیکشھر)

امّـــــار ھـــاشمزھی

⚜

برای کشتن یک جامعه روشی ساده به کار گیرید بر فرهنگ آنان تمرکز کنید،
ابتدا کتاب را از آنها بگیرید و بعد سرشان را درون تلویزیون فرو کنید...

کارل ‌پوپر

----------------------------

⚜

پَہ یَک چاگردے ءِ کُشَگ ءَ آسانیں کارے بہ کَن اِت ، پَہ آیانی دود ءُ ربیدَگ ءَ دلگوش بہ کَن اِت
اول وانَگیاں چَہ آیاں پَچ بِہ گِر اِت ءُ رَند ءَ سَر اِش ماں وَت گِند ءَ بہ کَن اِت

کارل ‌پوپر

-------------------

رجـانـک : اَمّــار ھــاشُــمــزَھــی بَــلــوچ

چــــکّاس بند

چکاس بند
🌹🌹🌹

دوشی واب گِنداں سھبت ءُ چاپ اِنت.

جانے من شُشتگ سَر مَنی ٹاپ اِنت.

سَکّ دل ءَ لوٹ اِت کہ کن آں سُھبَت.

چار اوں شَلوار اوں میسّ اِتگ تاپ اِنت.

آزات بےسما.

دوشی واب گنداں سهبت ءُ چاپ اِنت
گوں مهلباں مهرنگ سر ءِ گواپ اِنت
مهپراں لال ءَ شانتگ اَنت دیم ءَ
سرچو نه ٹوپ ءَیک کش ءَ ٹاپ اِنت
چماں گریواَنت ءُ دل زهیریک اِنت
بزگیں دل مئے پرچی ءَ آپ اِنت

ازیز آسکانی

چکاس بند
🌹🌹🌹

دوشی واب گِنداں سھبت ءُ چاپ اِنت.
ماھلیں کاڑان ءَ سر ءُ گواپ انت

گندگ ءَ من پہ ھتلی لال ءِ
تلوس آں انچو انچو اشتاپ انت

ِ مان بہ دار برپ گوار ایں زمستان ءَ
بکملاں زانسر تئی بدن باپ انت ...

نور ملنگزھی
🌹

دوشی واب گنداں سھبت ءُ چاپ انت
کلہ ءَ نشتگ ماھل سر ءُ گواپ انت
لیلڑ لاڑی نازینک ءُ سپت باز انت
شیر چاہ چلیمانی دِرھکگ ءُ باپ انت
دلشاد دهانی سراوان
🌹🌹🌹
دوشی واب گنداں سهبتءُچاپ اِنت.
چاشتءَشیلانچ اِنت ماں تگارآپ اِنت.
شدمنءَکشتگ
سازءَجَنت روتیک

یک دگه آروسےتَه منی لاپ اِنت.
🌹🌹🌹
مهمدرهیم ساسان
زاهدان

دوشی واب گنداں سهبت ءُ چاپ اِنت

شپ زمستانی سهب ءَ روچ تاپ اِنت

ساهگے نیست اِنت هر وَ بے تاپ اِنت

من ءَ شُد ءَ گپتگ براتاں سیر لاپ اِنت
استاد دینارزهی ناکو باران
🌹🌹🌹

دوشی واب گِنداں سُهبت ءُ چاپ اِنت .
دلبرئے سیرگوں ٹیهہ ے چہ گنداپ اِنت .
گوں مُلائے بانگ ءَ چہ واب ءَ سرَّپتاں.
گنداں انگت گُل منی دلانی باپ انت
✍🏻 *بےتاکیں پُل گلجان چہ ابتر*🌴🥀🌺
دوشی واب گندان سُهبت ءُ چاپ انت
ماهگل ءِ زاناں سور ءُ سر گواپ انت
ا
جاه جتگ سالونکین دل ءِ ارمان ءَمنی
دل وتی شُشتگ سلّهو ساپ انت

انوربلوچ پُشتّ پسابندن
🌹🌹🌹

دوشی واب گنداں سھبت ءُ چاپ انت /
دل منی لال ءِ کُڈُّک ءَ باپ انت /
جنتّی بوھے شنگ اِتگ مرچی /
چو گُش ئے مرچی باھو آتاپ انت/
باھو بلوچ
بلوچستانءِزر چهبار
🌹🌹🌹
دوشی واب گندان سهبت چاپ انت.

ساز ءِ دیوان ماں مَندمیتّاپ اِنت.

پیشِّن ءِ بْراہ اِنت مَند میتّاپ مئے.

شپ گْوَش ئے روچ ءُ وَشّ ءُ اَلکاپ اِنت.
....................💎

مھمد برشان پیشن ڈَنّ سَر.

🌹🌹🌹
دوشی واب گنداں سُھبت ءُ چاپ اِنت
دل آزگ اَرواہ انـــگــراں تـــاپ اِنـــت

شر به گوز بانک پــل ءِ سـراتءَ تو
کیامت‎ءِروچءَ ھـک ترا ماپ اِنت

ســـابر سمین

###

دوشی واب گنداں سهبتءُچاپ انت

مهرک ءِ کور تچان ءُ پر آپ انت

ماهکان ءِ دیوان انت بلوچی

دلوں پہ کُوَنیں کسهاں باپ انت

مجید شریپ چہ چهبار.

فــــرھنگ وقف در بلــــوچستان

فرهنگِ وَپک دربلوچستان.
بلوچها اجتماعی ترین مردم بوده اند که زندگیشون مطابق با قوانین مستحکم بنا شده که امروزه این قوانین محلی درسطح بین اللمل کاربرد دارند.
این قوانین بصورت گذرا عبارتند از.
میار ومیارجلّی که درسطح جهانی سازمان پناهندگان تشکیل شد.
حشر ومدَت بجاروووو
که امروزه حقوق بشر و صندوق مالی جهانی شکل گرفت.
اما وپک یا همون وقف. این عمل حسنه سالهای متمادی وشاید قبل از اسلام نیز در بین بلوچها مرسوم بوده وهرکسی در هر مکانی بنا به شرایط شغلی ومکانی قسمتی از اموالشون رو در راه رضای خدا وپک میکرده اند تا افراد بی بضاعت وبعضا کم بضاعت از آن بهره ببرند.
مثلا در روستای ابتر از بخش مرکزی ایرانشهر درختانی همانند خرما وانار وانجیر وغیره رو وپک کرده اند تا رهگذران وکسانی که محصول کشاورزی نداشته اند از میوه این درختان استفاده کنن .ضمن اینکه مردم محل بصورت خود جوش وداوطلبانه مراقبت ونگهداری این درختان را با کمال میل انجام میداده اند. از آنجایی که این درختان نیاز مبرم به آب داشته اند معمولا این درختان را در مسیر نهر های آب میکاشته اند تا بهتر بارور وسرسبز باشند.
اما متاسفانه عرض کنم.درختان کهنسال شده وبعضی نیز با مواجه با تند بادها سربسجده افتاده اند و از کسانی که این درختان را کاشته اند مشتی استخوان بیشتر نمونده.
از فرزندان این افراد نیکونام وسعادتمند عاجزانه خواهش میکنم
سنت وپک رو مجددا زنده واحیا کنند.
کارمند ماهی دو روز خالصانه وخداپسندانه کار کنن.دبیران ریاضی. شیمی.فیزیک زبانهای خارجه برای کلاسهای تقویتی وکنکوری وقتشون رو وپک کنن
دکتر ها ویزیت رایگان رو فراموش نکنن
رانندگان ماهی یه روز رایگان مردم رو جابجا کنن ووووووووو

امیدوارم رسم وپک رو با گردش زمانه همگام کنیم

محمدرحیم ساسان
۹۶/۶/۲۴
زاهدان

بلوچــی سیاھگ

بلوچی سیاھگ
سیاھگ بلوچیءِ ھِشت بان
بُن رِد شُمئے نام ءُ نشان

پِت۔ پیروکی۔ دودے بلوچ
بیتگ مَڑا۔ آھئءِ دیوان

تو۔ ھم بیا۔ برانی۔ رِد
بندے۔ کمَر۔ ڈَکّین گون زان

بیار چَہ وتی زانتے ھیال
شھدین۔ زُبان۔ گپّءُ تران

مئے ھم۔ کَدم کِنزان بہ بیت
أنچو۔ دِگءِ۔ راج ان۔ روان

مَن۔ تو مہ بن۔ چو۔ سیاہ پَسءَ
نا زانتیءِ۔ دَرْنگءَ۔ مُداں

اوبا دَگءِ۔ تو۔ کمبرءِے
باجءَ۔ مَدے آ نا شران

ھِیر رتکگ اَنت چو کہ مَدَگ
مَیے کوچگءُ کوہ ڈنّ سران

بو مپان بہ بئے باگءِ وَتن
مئل ات چَرانت مَئے کھچران

اے راھانی دیم پہ۔ بُرگءَ
پہ مُچی انت۔ او۔ برادران

زانوگران۔ گُشتگ۔ مُدان
مُچّی۔ نَوارت۔ پُروش ھچّ بران

روچ۔ آتکگ انت۔ تی مُچّیءِ
او۔ چاکری۔ وَلّءِ۔ بران

اے۔ وھد۔ میارے جھ وتءَ
گار۔ بیت۔ تھی نامءُ نشان

واھگ۔ أزیزے۔ گون۔ شُما
ھَم دست بہ بِت پیرءُ۔ جوان

گون پَٹّءُ پول۔ جُھدان وتیگ
روژناہ کن ات تھارین شپان

ھُداری

سیزدهءِ شهریور ابوریهان بیرونیءِ مزن لیکگءِ سالگشتءُ مولم

 

ایرانءِمُلک ،جهانءِ توکءَ نامدارینءُ مشهورین کشورے، زانگءُ جَه یارگءَ بیت.

 اِے مُلکءُ دیارءَ بازین زانوگرءُ استاد زند گوازینتگ اَنت که چه آوانی زانشتءُ داناییءَ نه تهنا ایران بلکه جهانءِ سرجمین زانوگران بهره برتگ.

اے نبشتانکءَ دلمانگ ایں ایرانءِ یک نامدارءُ زانوگراں پجار کن ایں.

 اے زانوگرءِ نام ابوریهان بیرونی اِنت.

ابوریهان محمد، احمدءِبیرونیءِ چُکّ اِنت. ابوریهان بیرونی په اے هاترءَ گوشگ بوتگ که بیرون آوانءِ پتءُ پیروکی ملکءُ جه منندی، هَندءُ جاگه اِنت.

ابوریهان بیرونی کسان سالی ءُ گونڈیءَ زانتءُ علمءِ رندءَ بوتگ ءُ مه کسان سالیءَ په درسءُ سبکءَ باز واهوکءُ دوستدار بوتگ.

ابوریهان بازین عالمءُ زانوگرءِ دیوانءَ علم حاصل کتگ دانکه چه آییءِ جهدءُ کوشستان هنچوشین جاهے سر بوت که جهانءِ توکءَ نامدارءُ مشهور بوتگ.

 واجه ابوریهان بیرونی استار زانتی ، انسان زانتی،حکمتءُ ڈیه، بزان جغرافیای علمءَ باز زبردستءُ استاداَت.

ابوریهان بازین کتابءُ وانگی نبشتگءُ په جهانءِ مردم میراث هشتگ اَنت. اِے دیوانءَ واجهءِ کتابانی نامءَ په شما گلین دوستان پجارءُ معرفی ءَ کن این.

 

الآثار الباقیه من القرون الخالیه اِے  وانگی سالدرءُ تقویمءِ باروا اِنت .

 ـ قره الزیجات  استارانی باروا اِنت.  قانون (القانون المسعودی).

ممرها (تمهید المستقر اتحقیقمعنی الممر).   صیدنه (کتاب اصیدنه فی الطب).

 التفهیم (التفهیم لاوائل صناعه التنجیم). ـ اسطرلاب .الجماهر (الجماهر فی معرفه الجواهر).

ـ سدس (حکایه الاله المسماه السدس الفخر).   تحدید (تحدید نهایات الاماکن لتصحیح مسافات المساکن).    چگالیها (مقاله فی النسب التی بین الفلزات و الجواهر فی الحیم(.  سایه ها (افراد المقال فی امر الظلال). وترها (استخراج الاوتار فی الدائره).   ماللهند.

واجه بیرونی ۷۸ سالگی عمرا چه کورهین دهرءَگزنهءِ شهرا  رکست بوت.

گـِــهار وارین کُچَک

کچکے هَڈے دپءَ کُتگ اَتءُ  پیرزالءِ لوگءِ نیمگ تچان اَت .چه پـَلّءُ پرچنءَ سِٹ اِتءُ گوَلمءِ نزیکءَ سربوت دیستی دگه کچکے گولمءِ تهءَ اِنتءُهڈے آییءِ دپءَ اِنت که چه آییءِ هــڈءَ هم مزن تراِنت.

کچک چه  بازیں لهڑءُ جوشءَ هما درگتءَ هــڈءَ چگل دات ءُ دیم په درآمدیں کچکءَ هلمی شانت.

 وهدیکه گولمءِ تهءَ دَوری کت نپسی پُشت کپتءُ نزیک اَت به مرایت. پــه هزار هیلتءُ واری وتی آهری ساهءَ چه آپءَ کشّ اتی. اے دیمءَ آ دیم چاراتی بارئں درآمدیں کچک کجاشُت ؟؟؟هرچنکه گشت . کچکءَ نه دیستیءُ هڈ هم گولمءِ تها گاربوت.

 رندا که هوشی کت مالوم بوت که آپءِ تهءَ من، وتی جندءِ ندارگءَ دیستگ، گمان اون کتگ که دگه درآمدین کچکے.

په آییءِ گلینگءُ رهادگ کنگءَ من وتی هڈ گار کتءُ منی جند هم نزیک اَت آپءَ گرک به بان.

****

مرچگیں دنیای مردم چه باز تماهی ءُچه لالچ ءَ وتی هما کمیں بهرءَ هم گارءَ کن اَنتءُ سرگردانیءَ کپ اَنت.

 

پــِتءُ زَهـــگ

 

آزیزان کسّهءُداستانان انسانءِ زندگیءِ مٹیءُ بدلیءَ سَوَبءَ بَی اَنت.

 په همے هاترا هم کدیمی مردم په وتی گونڈوین زهگ کسه گوشتگ اَنت دانکه چه اِے راهءَ آوانءَ جوانین پنتءُ سوجانءَ بِه دَی اَنت.

انشپگین دیوانءَ هم په شما گلین گوشداروکان یک جوانین کسه یے تیار کنگ

 بوتگ که شمارءَ داوَتءَ کن ایں. گون ما همراه بَی اِت.

مُگیمین مردئے که  سک مالدارءُ هستی داری اَت . مردین زهگے  داشت که نابودی اَت به زان زهگ چه مادر موجودءَ کموکے شلءُ لنگی اَت.

مرد هرجاگهءَ که په دیوانءُ مجلسے به شُتین اَت . په چکءِ برگءَ کُنتی کت به زان شرمندهءَ بوت که اِے زهگءَ گون وتءَ به بارت پرچا که آوتی دلءَ گمانءَ کت وهدیکه منی زهگ هٹوُ هٹوُ گامان ایرءَ کنت مردم آییءَ مسکره کن اَنتءُ کنداَنت.

 په همـے  هاترءَ مُگیم ءُ هستو دارین پت وتی زهگءَ شپ نیمءَ په ترّءُ تابءَ چه گسءَ درءَ کتءُگردینت. پدا هر وهدکه  پتین وتی زهگءَ په گردگءَ ڈنّءَ یاوُرت یک یورو زهگءِ دستءَ داتی که په وتی دلءِ میَلءَ هرید به کنت.

زهگ گوں وتی پتءَ گوَشت :بابا  من وتی زرّان چِناں جمءَکن آں.باز که بوت اَنت په وتءَ سواری ماشینے گِراں. ا ے دلءِ واهگءُ مراداَت.

 بلے دوستان روچانءُ هپتگاں گوزان ءُ گوزان بوت اَنت، دانکه ۲۵۰یورو منتگ اَت که زر پوره به بیَنت ءُ  دانکه زهگ به توانت وتی دلپسندین ماشینءَ به گیپت.

موسم سارتءُ برپین زمستانی موسمی اَتءُ هوا سک سارت اَت.

نیم شپی اَت که پِـسّ این چه ڈنّءَگسءَ آتک. جاهے که پت این همیشه دیوان کتگ اودان بهاری روک نه اَتءُ کُوٹی سارت اَت. پس وتی زهگءَ پرمان کت تا آوهدءَ که من راهتی گُدءُ پوشاکاں گورءَ کن آن  زوت ءُ اشتاپی بهاریءَ بُن کن که منءَ باز سارتءَ کنت.

پت وتی کوٹیءَ شُت. گدان بدل کتءُ بهاری کشءَ نشت دیستی که بهاری روک اِنتءُ گرمی گــُپ گــُپ اِنت​.

پت هیران بوت که منی نابودین چک چونءُ چتور جلدا جلدءُ زوتکی اِے آسءَ روک کتگ؟

 گڑا سوجی کت : اَے منی بــَچ به گوش بارئین چتورتو  زوت زوتی آسءَ روک کت؟

 زهگءَ پسو دات : منی بابا جان، دارانی سرءَ هور گوارتگ اَتءُ دار تـَرّءَ اتنت،هیران بوتون چتور آسءَ روک کنان که ترا سرد مه بیت گڑا هوشءَ کپتون که منی جم کتگین زر مروچی تئی دردءَ وراَنت. هما درگتءَ یارت اون گون همایان اِے تــَرّ این داران آس جت اون که تو وتءَ را گرم به کن ئے.

پت که اِے گپ اشکت اَنت اَرس چه آییءِ دوئین چمان رمبت اَنتءُ وتی چکءُ گورامبازی کتءُ بوسه ئی دات.

 

آزیزان جوانین .لایکین ءُصالحین چک په انسانءَ مزنین گنجءُ دولت اِنت.

تهنا سالم بوتن مُهم نه اِنت بلکه صالح بوتن چه سالم بوتنءَ گیشتر مهم اِنت. هست اَنت هنچوشین زهگ که چه دستءُ پادءَ سالمءُ ڈڈ اَنت بله ناصالح اَنت. هنچوش هم هست اَنت هنچوشین زهگ که جسمءُ جانءَ ناسالم اَنت بله صالح اَنت.

 گڑا اگن منءُ شما په وتی چکان یا ایدگه مسلمانانی چکان دعا کن این .

چوش به گوشین که .هدا سالمءُ صالح اش به کنت .

 

احــــــادیث گهربار نبی پــــاک صلی الله وعلیه وآله وسلم

رسول خدا  صلی الله وعلیه وآله وسلم  می‌فرمایند:
 عربی  «نَضَّرَ اللهُ عَبْداً سَمِعَ مَقٰالَتِیْ فَوَعٰاهٰا ثُمَّ أَدّاهٰا کَمٰا سَمِعَ».
فارسی«شاداب و خرّم گرداند خداوند کسی را که گفته‌ها، احادیث و سنن مرا می‌شنود و حفظ می‌کند، سپس آن‌ها را همانطور که شنیده است به دیگران می‌رساند.»

بلــــوچی:

« الله سر سبزءُ آبات به کنت هما مردمءَ که منی حدیثءُ گپتارانءَ گوشءَ کنت، آوانءَ یاتءَ کنت پدا هما دابءَ که اشکتگی هما ڈَولءَ آوانءَ په ایدگران سرءَ کنت .»

عربی «فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِیْ فَلَیْسَ مِنِّیْ».
پارسی«هر که از سنّت من روی برتابد، از من نیست.»

بلوچی هرکس چه منی سنتءُ رهبندءَ دیم تاب به دَنت چه منی امتءَ نه اِنت.

 روایتءَ کن اَنت که:

  مردےواجهءِ دیمءَ گون چپین دستءَ وراک ءَ وارت گڑا واجه سوگه کت که گون راستین دستءَ وراک به وَر.
 مرد پسو دات که من گون راستین دستءَ وراک وارتءَ نه کن آں. البت اِے مرد چه گرورءُ تکبرءَ وتی گپءَ گوشت.
 واجه هم پسو دات که تو هچبر گون راستین دستءَ وراک وارت نه کن ئے.
هما ڈولءَ که واجه نبی (ص) گوشت آمردء راستین دست شَـلّءُ مُنڈ بوتءُدگه هچ برانی هچ بر گون راستین دستءَ وراک وارتی نه کت.

 

هــــجّ رُمبوَکین چَمّگ

 

هج رمبوکین چمگے که تتُنّیگیں هاجیان هرکَده که نوش اَنتءُ وَراَنت پدا سیرءَ نه بَـۓ اَنت.

 هرکس چه اے   چمگءَ نوش اِتءُ وارت نه تهنا آییءِ تُنّ نه پروش ایت بلکه گیشتر تنگءُ هینارءَ بیت.

چه اے چمگءَ مهِتر بابا آدم. ابراهیم هلیل. نوه موسا.ایساءُ نبیانی سرتاج نوش اِتگ اَنت ءُ گیشتر شیدایءُ واهوک بوتگ اَنت.

هج هما چمگ اِنت که مسلمانءُ مومنانی سرجمین گناهانی شودکءُ پلگاروک اِنت.

هجءِ موسم. هجءِ مولم په مومنءَ گهترین درگت اِنت که مومن اِے  معنوی درگتءَ په جهانے  بدلءَ نه کنت.

 هج آشکانی چوگانءِ جاگه اِنت.

 هج مومنانی رازانی درشان کنگءِ هندءُ جاه اِنت.

 هج لوٹگءُ تمنا کنگءِ جاگه اِنت.

گُل په تو اَی هاجی اَی کسےکه بیت اللهءِ واهند ترءَ داوت کنگءُ لو ٹ اِتگ . ترا تئی هج مبارک بات.

****

اِدان رنگ ،زاتءُ نسب،دولتءُ هکومت، زبانءُ دود هچی هساب نه اِنت  .

ادان درستان یک اَنت .سیه.اسپیت.زردءُ سُهر درست یک هدایءَ توار کنگ اَنت

 لبیک اللهمّ لک لبیک

 درستان گون هما زبانءَ که آدمءُ سرورءِ آلَم توار کتگ

 عربءُ عجم  درستان گوش اَنت لبیک اللهمّ لک لبیک

***   

مزدلفه یا مشعرالحرام

 

«فاذا افضتم من عرفات فاذکروا الله عند المشعر الحرام»

«گـڑا وهدیکه  چه اَرپاتءَ جهلاگءُ شیوَگ بوت اِت، مشعرالحرامءِ هندءَ اللهءَ یات کن اِت.»

^[۱]

مزدلفهءِ آدگه  نام مشعرالحرام اِنت. مشعرالحرام جا هے اَرپات ءُ منایءِ درمیانءَ  که باد چه وادی یا درة مأذمین کرار داریت ءُحاجیان باد چه مگرب ءَ که عرفهءِ روچ اِنت دیم په اِے دمگءُ محلءَ رهادگءَ بیَنت